Van slotklooster naar open gemeenschap
01/10/26
Het vroegere slotklooster in Kraainem is niet langer afgesloten van de buitenwereld. Sinds dit voorjaar wonen er kwetsbare gezinnen en privéhuurders die het project ondersteunen, is er opvang voor baby’s en peuters, begeleiding voor jongeren en een klimcentrum voor kinderen en gezinnen. Corentin Dandrimont van vzw Visitatio probeert al die gebruikers met elkaar te verbinden. ‘We willen hier stap voor stap een gemeenschap opbouwen.’
Deze plek mag geen eiland zijn
Een kinderdagverblijf, gezinsbegeleiding, jongerenwerking, een klimcentrum en vier appartementen voor bewoners die zich voor het project engageren: het Visitatieklooster kreeg een uitgesproken sociale invulling. Corentin ziet al die bewoners graag meer worden dan alleen buren: ‘Als tussenpersoon stel ik bewoners en organisaties aan elkaar voor en bekijken we waar samenwerking mogelijk is.’
Gebouw aan zet
De nieuwe invulling kreeg plaats binnen een beschermd monument. Het Visitatieklooster werd tussen 1928 en 1930 gebouwd door architect en monnik Dom Paul Bellot. ‘Hij ontwierp een volledige leefwereld’, zegt Marij Wellens, projectleider bij aNNo architecten. ‘De pandgangen, cellen, kapel, refter, kapittelzaal en tuin vormen één geheel.’
Na het vertrek van de laatste Visitandinessen in 2021 werd het klooster gerestaureerd en herbestemd. ‘We vroegen ons niet af hoe we het klooster konden aanpassen aan een nieuw programma, maar welke mogelijkheden het gebouw zelf bood. Het programma volgt het monument, niet omgekeerd’, legt Marij uit. Op de eerste verdieping bleven de lange kloostergang en de deuren van de vroegere zustercellen behouden. Daarachter liggen nu de zorgunits van Convento. Dankzij nieuwe binnendeuren tussen de voormalige cellen kunnen die flexibel met elkaar worden verbonden. Zo kan een unit, afhankelijk van de grootte van het gezin, over meer of minder slaapkamers beschikken.
Een tijdelijke thuis
‘Het zijn vooral alleenstaande mama’s met jonge kinderen die hier wonen’, vertelt Corentin. Ze krijgen onder meer ondersteuning bij administratie en financiën, maar ook bij de opvoeding. ‘Idealiter blijven ze hier 12 tot 18 maanden, want uiteindelijk is het de bedoeling dat ze opnieuw zelfstandig gaan wonen.’ Elk gezin heeft een eigen woonkamer, keuken, badkamer en slaapkamers, maar er zijn ook gemeenschappelijke ruimtes. Wekelijks koken en eten de gezinnen samen tijdens de ‘brasserie’ van Convento.
Ook de andere bewoners helpen mee om van de site meer dan een woonplek te maken. Van hen verwacht Visitatio dat ze naar eigen kunnen bijdragen. ‘Werk je graag in de tuin, dan kan je aansluiten bij de vrijwilligers. Ben je goed in koken, dan kan je mee koken tijdens de brasserie …’
Ook de kloostertuin moet mensen verenigen. Zes tot acht vrijwilligers uit de buurt helpen er bij het onderhoud en in de moestuin. In oktober organiseert Visitatio in de boomgaard een appelpluk met een school uit de buurt. Samen zullen ze er ook appelsap maken. ‘Zo willen we ook mensen van buitenaf naar de site brengen.’ Maar die openheid heeft tegelijk duidelijke grenzen. ‘Niet de hele tuin is publiek toegankelijk en om 20 uur sluiten de grote toegangspoorten voor externen. Voor de gezinnen moet dit ook een rustige plek kunnen zijn’, aldus Corentin.
Ruimte voor de toekomst
Bij elke nieuwe functie bleef het monument leidend. Zo staat de klimconstructie van Gravity Fun vrij in de voormalige kapel en kan ze makkelijk weer worden verwijderd. Wie door het klooster loopt, ziet bovendien hoeveel aandacht Bellot aan details besteedde. ‘Let op de lichtinval, het ritme van ramen en bogen en de overgang tussen gebouw en tuin’, zegt Marij. ‘Zelfs de voegen zijn bijzonder: tussen het baksteenwerk wisselen lichte en donkere tinten elkaar af.’
Op de tweede verdieping en in bijbehorende gebouwen wacht nog ongeveer duizend vierkante meter op een nieuwe bestemming. Binnen het Visitatioproject komt daar ruimte voor initiatieven rond de vroege kinderjaren. ‘De organisaties hoeven niet allemaal hetzelfde te doen. De verschillen maken het juist interessant. Maar ze moeten wel bereid zijn om met de anderen samen te werken’, benadrukt Corentin.
Voor architecte Marij toont die voortdurende verandering wat een herbestemming kan betekenen. ‘Erfgoed is geen eindpunt. Je moet een beschermd monument niet vastzetten in het verleden. Je kan het opnieuw betekenis geven door zijn oorspronkelijke waarden te vertalen naar de noden van vandaag.’
Bijna honderd jaar na de bouw huisvest het Visitatieklooster zo opnieuw een zorgzame gemeenschap. Anders dan vroeger, maar tegelijk verrassend dicht bij waar het ooit mee begon.
Auteur: Veerle Weeck
Tekst: Veerle Weeck
Foto: © FC
Uit: lijsterbes oktober 2026
