Geef de huismus een warme thuis

Eerst wat verontrustende cijfers. In heel Europa halveerde de mussenpopulatie sinds 1980. De cijfers voor Vlaanderen zijn nog schrikwekkender: alleen al tussen 2007 en 2018 ging de populatie met 42 % achteruit, blijkt uit cijfers van de Vogelbescherming. Sinds 2016 valt de huismus onder de categorie ‘kwetsbaar’ op de Vlaamse Rode Lijst.

Niet alleen het aantal huismussen is sterk gedaald, ook de grootte van de kolonies waarin ze leven. Als huismussen een goede plek vinden om te leven, kan de kolonie daar generaties na elkaar wonen. Maar een huismussenkolonie moet uit minstens 10 koppels bestaan om op zichzelf te overleven, en dat is lang niet altijd meer het geval. Tijdens het huismussentelweekend, wegens het slechte weer verlengd van 23 tot 27 maart 2024 bleek dat amper 13 % van de kolonies uit meer dan 10 koppels bestond. Slechts 2 % van de kolonies telde meer dan 20 huismussenparen.

Isolatienormen

Isabelle uit Kraainem ontmoette Annick uit Wezembeek-Oppem tijdens een informatiemoment over de huismussen. Samen besloten ze een mussenburgergroep op te richten. ‘De Brusselse organisatie Mussen & Biodiversiteit hielp ons daarbij. In Brussel heb je bijna in elke gemeente een mussengroep, omdat het diertje extra kwetsbaar is in een stedelijke omgeving. Maar ook in Kraainem zijn er niet zo veel mussenkolonies meer te vinden.’

De toenemende verstedelijking en het verdwijnen van groen in Brussel en de dichtbebouwde randgebieden is de meest aannemelijke reden voor de achteruitgang. Hoe minder groen in een woonbuurt, hoe minder voedsel en schuilplekken de huismussenkolonie vindt. Maar ook de strenge isolatienormen spelen de huismus parten. ‘Huismussen wonen in holtes in de gevel of onder de dakpannen. Als een woning grondig wordt gerenoveerd en geïsoleerd, verdwijnen deze kleine openingen en nestgelegenheden. Nestkasten kunnen redding bieden.’

Wijkproject

Het initiatief werd door de inwoners van Wezembeek-Oppem uitgekozen als wijkproject en kreeg een subsidie van de gemeente. Daarmee kocht de mussenburgergroep onder meer 50 nestkastjes aan. Ze brengt ook de populatie in kaart. ‘Als we weten waar een kolonie zich vestigt, proberen we de inwoners te sensibiliseren en te overhalen om nestkastjes te hangen’, zegt Isabelle. ‘Zo hebben we weet van een verlaten woning in Wezembeek waar mussen huizen en die gerenoveerd zal worden. We kennen de eigenaar niet, maar we hebben de omwonenden alvast geïnformeerd en gevraagd of ze geen nestkastje willen hangen.’

Paraplusoort

Als inwoner kan je nog andere maatregelen nemen. ‘Laat je tuin verwilderen, zorg voor bloemen en insecten, voor water en planten met zaden’, weet Isabelle. ‘Dat is niet alleen goed voor de huismussen, ook voor alle andere vogelsoorten en voor de biodiversiteit in het algemeen. Op die manier is de huismus een paraplusoort. Als de leefomstandigheden voor het vogeltje goed zijn, dan zijn ze dat ook voor veel andere diersoorten.’

Natuur in de stad

Waarom is de huismus zo belangrijk voor Isabelle, en niet de merel, de koolmees of het roodborstje? ‘Omdat je die vogels ook in het bos kan terugvinden. De huismus niet. Als je die niet meer terugvindt in onze tuinen en onze huizen, is het ermee gedaan. Dan heeft het diertje geen leefgebied meer. Terwijl het al duizenden jaren samen met ons leeft. Het is ook een mooi diertje, niet erg opvallend maar met mooie bruintinten op de rug. Ze brengen stukjes natuur en leven tot diep in de stad. Je kan ze zien fladderen op de Kunstberg in Brussel. Het is voor je eigen mentale gezondheid toch zo belangrijk om natuur en dierenleven in de buurt te hebben. En een mus is een mooi begin, toch?’

Maandelijkse ontmoeting

Dankzij de projectsubsidie van Wezembeek-Oppem beschikt de mussenburgergroep elke maand over een vergaderzaal, betaald door het gemeentebestuur. De maandelijkse bijeenkomsten behandelen telkens een ander thema. Op 24 mei gaat het over de tuin, en hoe je die kan inrichten in functie van de huismus en de biodiversiteit. Afspraak van 19 tot 20 uur in lokaal Atelier in het ontmoetingscentrum Agora (Witte Dovenetellaan 1 in Wezembeek-Oppem). Ook inwoners van Kraainem zijn welkom.

Isabelle hoopt ook in Kraainem nog meer mensen te sensibiliseren en te betrekken. ‘Misschien met de steun van de gemeente? Dat zou mooi zijn. Als Kraainem ook een subsidie voor wijkprojecten uitwerkt, stellen we ons zeker kandidaat’, lacht ze.

Bart Claes