Gemeenschapskrant

De spannende geschiedenis van kasteel Jourdain

21/05/22

Kasteel Jourdain ligt bijna in het noordelijkste puntje van Kraainem, verborgen in de oksel van het klaverblad waar de E40 en de Brusselse ring elkaar kruisen. Een idyllische plek als je het geraas van de autowegen even wegdenkt. Maar vooral een plek met geschiedenis.

De bakermat van de verzetskrant La Libre Belgique

Pachthof

Het gemeentelijke park Jourdain is een stukje stijlvol groen van 12 hectare in Hoog-Kraainem. Een beschermd cultuurhistorisch landschap sinds 1978, met een fraai ommuurd kasteel erbij. Vandaag is dat kasteel een feest- en vergaderplek, maar ooit stond hier een pachthof dat samen met de kerk de kern van het jonge Kraainem vormde: het Hof te Crainhem, zo staat het op oude kaarten vermeld. Toen de Brusselse dokter Delphin Gaillard de hoeve in 1883 kocht, lag die nog aan de kronkelende weg van Kraainem naar Wezembeek. De nieuwe eigenaar liet zijn stulpje prompt opknappen en uitbreiden, tot het de allures kreeg van een kasteeltje. Je herkent de toevoegingen aan het eclectische uitzicht van de buitenkant. De noordoostelijke delen zijn de opgekalefaterde restanten van de oude hoeve waarvan sommige elementen dateren van voor de 18e eeuw. Het zuidwestelijke deel met de torentjes en trapgevels kwam er in 1883 bij.

Victor Jourdain

‘Kasteel Jourdain dankt zijn naam aan Victor Jourdain’, vertelt erfgoedonderzoeker Thomas Pevernagie van het Agentschap Onroerend Erfgoed. ‘Hij kocht het kasteel in 1899 van dokter Gaillard. Hij woonde hier met zijn kroostrijk gezin: samen met zijn vrouw Bertha Koenig kreeg hij acht dochters en twee zonen.'

Wat opzoekingswerk leert meer. De man werd in 1841 geboren in Namen. In 1879 startte hij met zijn broer Louis een bedrijf op: la Société des panoramas de Londres. De onderneming was gespecialiseerd in het drukken van panorama’s van bekende veldslagen, die toen erg populair waren. De broers verdienden er flink wat geld mee en in 1884 startten ze de krant Le Patriote. De katholieke broers wilden een tegengewicht voor de liberale pers toen de eerste schoolstrijd woedde. Het legde hen geen windeieren. Na de katholieke verkiezingsoverwinning in 1884 steeg de oplage meteen van 6.000 naar 10.000 exemplaren. Victor zat er dus warmpjes in toen hij zich als 58-jarig gezinshoofd in Kraainem vestigde.

La Libre Belgique

En toen vielen de Duitsers ons land binnen. De intussen 74-jarige Victor ging in het verzet. Niet met de wapens, maar met woorden. Met zijn ervaring als krantenman startte hij in zijn kasteeltje de verzetskrant La Libre Belgique. Clandestien, uiteraard. De naam was een knipoog naar de collaborerende krant La Belgique. De krant werd in het grootste geheim gedrukt in de kartonfabriek van zijn compagnon Eugène Van Doren. De hele operatie was niet zonder risico. De Duitsers richtten zelfs een speciale recherche-eenheid op om de verzetskrant het zwijgen op te leggen. Wie de ultieme tip gaf die zou leiden tot het oprollen van de krant, kon rekenen op een stevige beloning, volgens sommige bronnen tot 20.000 dollar. Victor was allerminst onder de indruk: hij verspreidde samen met een legertje helpers in totaal 171 kranten tijdens de bezetting. De artikels zou hij eigenhandig hebben geschreven. Toch werd de verzetsdaad enkele handlangers fataal. Architect en krantenverdeler Philippe Baucq werd opgepakt en gefusilleerd.

Ook Victor haalde het einde van de oorlog niet. Enkele weken voor de wapenstilstand stierf hij een natuurlijke dood, enkele maanden nadat zijn vrouw was overleden. Datzelfde jaar stierf ook zijn broer Louis. Zijn twee zonen Joseph en Paul zetten het werk van Victor voort. La Libre Belgique – of kortweg La Libre – bestaat nog steeds.

Wintertuin

Het kasteel is niet openbaar, tenzij je er een feest of vergadering bijwoont. Er zijn vergaderlocaties genoeg en ook het zonneterras dat de familie Jourdain liet bouwen, is er nog. Als je door de poort naar binnen stapt, valt de oranjerie aan de rechterkant meteen op. ‘Kastelen uit de 19e eeuw hebben wel vaker een wintertuin’, weet Pevernagie. ‘De planten die in de warmere maanden in potten op de binnenhoven staan, verdwijnen in de winter achter glas. Hier in kasteel Jourdain zie je een spectaculair voorbeeld, heel mooi ingewerkt in de doorgang en zeer goed bewaard gebleven. Ook het typische balkenplafond bleef mooi behouden.’

Binnen ademen de ruimtes nog de sfeer van weleer. ‘De afwerking is bescheiden, maar je ziet dat de voormalige hoeve in de 19e eeuw meer allure heeft gekregen. Met een houten lambrisering en originele schouwmantels die gedetailleerd werden afgewerkt.’ De datum 1882 staat uitgesneden in het hout. Op de bovenste verdiepingen zie je het originele dakgebinte van de oude hoeve. Zelfs een authentieke lemen tussenmuur bleef intact. Het kasteel bleef tot het einde van de jaren 70 in het bezit van de familie Jourdain, die het verkocht aan de gemeente Kraainem. Die liet het restaureren en gaf het zijn nieuwe bestemming.

Foto: Tine De Wilde
Tekst: Bart Claes
Uit: Lijsterbeskrant mei 2022

 

Meer nieuws

  • Uit het centrum
    Nachtvluchtabonnement banner

    Ontdek ons nieuw cultuurseizoen 2022-2023

    29/06/22

    Ontdek de activiteiten en evenementen in je buurt voor het volgende seizoen en reserveer nu al je tickets.

  • Gemeenschapskrant
    ©Lijsterbeskrant

    De Dezangrélaan 3 naar de hand van Piet Boesmans

    23/06/22

    Bewonder deze prachtige tekening uit de collectie van Piet Boesmans. Hij was inwoner van Kraainem en tekenaar van, onder meer, vele prachtige hoekjes en plekjes in Kraainem. Helaas is hij veel te vroeg en plots overleden tijdens een carnavalstoet in Halle. Zijn tekening van dit huis op de Dezangrélaan nummer 3 dateert uit 1971.

  • Uit het centrum
    Gesloten Lijsterbes

    Zomersluiting

    22/06/22

    Het gemeenschapscentrum de Lijsterbes sluit de deuren deze zomer van maandag 11 juli tot en met vrijdag 5 augustus.

    De Foyer zal gesloten zijn van donderdag 21 juli tot maandag 22 augustus.